Puan takip ve motivasyon sistemi
Sürüm: 1.0
Kullanım alanı: Günlük, haftalık, aylık ve yıllık alışkanlık takibi
Temel amaç: Çocuğu cezalandırmak değil; düzenli ibadet, Kur’an okuma, öğrenme, kitap okuma ve aile katılımı alışkanlıklarını desteklemek.
Önemli not: Bu tablo ibadetin değerini ölçmez; yalnızca ailenin belirlediği alışkanlıkları takip eder. Çocuğun yaşı, sağlık durumu, gelişim seviyesi ve aile değerleri dikkate alınmalıdır. Dinî hüküm veya uygulama konusunda gerektiğinde güvenilir bir din görevlisine danışılmalıdır.
1. Sistemin temel ilkeleri
Section titled “1. Sistemin temel ilkeleri”- Puanlar davranışı ve sürekliliği takip eder; çocuğun değerini veya sevgiyi belirlemez.
- Hedefler çocuğun yaşı ve kapasitesine uygun olmalıdır.
- Hastalık, seyahat, yoğun sınav dönemi ve benzeri makul durumlar muaf sayılır.
- Yaptırımlar kısa süreli, ölçülü, önceden bilinen ve telafi edilebilir olmalıdır.
- Fiziksel ceza, aşağılama, alay, korkutma, tehdit, sevgi kesme, aç bırakma, uykudan veya eğitimden mahrum bırakma kesinlikle uygulanmaz.
- Aynı puan düşüşü için günlük, haftalık ve aylık yaptırımlar üst üste yığılmaz; yalnızca en yüksek seviyedeki tek yaptırım uygulanır.
- Ebeveyn, haftalık değerlendirmede en az bir olumlu davranışı mutlaka belirtir.
- Puan çizelgesi çocuğun önünde utandırma veya kardeşlerle kıyaslama amacıyla kullanılmaz.
2. Puan kaynakları
Section titled “2. Puan kaynakları”2.1 Günlük puanlar
Section titled “2.1 Günlük puanlar”Her namaz vakti ayrı ayrı takip edilir. Bu yöntem, çocuğun kısmi çabasının da görünür olmasını sağlar.
| Faaliyet | Puan | Günlük maksimum |
|---|---|---|
| Her bir namaz vakti | +1 | +5 |
| Yarım sayfa Kur’an veya yaşa uygun en az 10 dakika Kur’an okuma | +3 | +3 |
| Günlük toplam | 8 |
Günlük örnekler
Section titled “Günlük örnekler”- 5 vakit namaz + Kur’an okuma: 8 puan
- 5 vakit namaz, Kur’an okumama: 5 puan
- 3 vakit namaz + Kur’an okuma: 6 puan
- 2 vakit namaz + Kur’an okuma: 5 puan
Aile isterse namazı tek kalem olarak +3 puan şeklinde takip edebilir. Ancak bu durumda kısmi çaba görünmediği için çocuk motivasyonu azalabilir. Bu kılavuzda önerilen model, her vakit için +1 puandır.
2.2 Haftalık puanlar
Section titled “2.2 Haftalık puanlar”Hafta, Pazartesi-Pazar olarak takip edilir. Haftalık ek puanlar hafta sonunda verilir.
| Faaliyet | Puan |
|---|---|
| 7 günlük puanlar toplamı | En fazla 56 |
| Haftalık ezber hedefinin tamamı | +15 |
| Haftalık ezber hedefinin yarısı | +8 |
| Mini kontrol 3/3 doğru | +10 |
| Mini kontrol 2/3 doğru | +5 |
| Mini kontrol 1/3 doğru | +2 |
| Kitap ödevi: hikâyeyi okuyup kısa anlatma | +10 |
| Aile etkinliğine katılım | +5 |
| Haftalık maksimum | 96 |
Ezber kuralı: Ezber puanı +15 veya +8 olarak verilir; ikisi birlikte verilmez.
Mini kontrol kuralı: Kontrolün konusu hafta başında açıklanır. Amaç çocuğu şaşırtmak değil, öğrenmeyi pekiştirmektir.
Kitap kuralı: Kitap puanı yalnızca kitabı bitirmeye değil, çocuğun içeriği anladığını göstermesine bağlanır. Küçük çocuklar hikâyeyi sözlü anlatabilir veya resimle ifade edebilir.
2.3 Aylık bonus
Section titled “2.3 Aylık bonus”Bu kılavuz, kolay takip için 4 haftalık aylık döngü kullanır.
| Ay sonu sınavı / değerlendirmesi | Bonus |
|---|---|
| %90 ve üzeri | +50 |
| %70–89 | +30 |
| %50–69 | +15 |
| %50 altı | 0 |
| 4 haftalık aylık maksimum | 434 |
Hesaplama:
- 4 haftalık puan maksimumu:
4 × 96 = 384 - Aylık sınav bonusu: en fazla
50 - Aylık toplam maksimumu:
384 + 50 = 434
Takvim ayı kullanılacaksa aylık hedefi sabit 434 puan yerine, o ayın geçerli maksimum puanına göre yüzdeyle değerlendirmek daha adildir.
2.4 Yıllık bonus
Section titled “2.4 Yıllık bonus”| Faaliyet | Bonus |
|---|---|
| Yıl sonu sınavı %90 ve üzeri | +100 |
| Yıl sonu sınavı %70–89 | +60 |
| Yıl sonu ezber finali tam | +50 |
| Yıllık bonus maksimumu | 150 |
4 haftalık 12 aylık sistemde yıllık teorik maksimum:
12 × 434 + 150 = 5.358 puan
3. Minimum hedefler
Section titled “3. Minimum hedefler”Bu kılavuzda temel minimum hedefler şunlardır:
| Dönem | Minimum hedef | Hesaplama |
|---|---|---|
| Günlük | 5 puan | Günlük maksimum 8 puanın yaklaşık %62’si |
| Haftalık | 50 puan | 7 günlük puanlar ve haftalık eklerden oluşur |
| 4 haftalık aylık döngü | 200 puan | 4 × 50 haftalık minimum |
| Yıllık | 2.400 puan | 12 × 200 aylık minimum |
Aylık hedef açıklaması
Section titled “Aylık hedef açıklaması”200 puan gerçek minimum, 220 puan gelişim hedefi olarak kullanılabilir.
- 200–219: Minimum hedef tamamlandı.
- 220–279: Hedef tuttu / iyi.
- 280–349: Çok iyi.
- 350 ve üzeri: Mükemmel.
Böylece çocuk her hafta 50 puan aldığı hâlde aylık minimumu kaçırmış sayılmaz.
4. Günlük değerlendirme ve yaptırım planı
Section titled “4. Günlük değerlendirme ve yaptırım planı”4.1 Günlük seviyeler
Section titled “4.1 Günlük seviyeler”| Günlük puan | Durum | Uygulama |
|---|---|---|
| 8 | Tam gün | Takdir + yıldız veya olumlu not |
| 5–7 | Minimum hedef tamamlandı | Gün başarılı sayılır; ek yaptırım yok |
| 3–4 | Hedefin altında | Ertesi gün 10 dakikalık telafi planı + o günün isteğe bağlı ekran süresinden en fazla 15 dakika azaltma |
| 0–2 | Çok düşük | O gün isteğe bağlı ekran süresi kullanılmaz veya en fazla 30 dakika ile sınırlandırılır; ertesi gün 15 dakikalık destekli plan yapılır |
4.2 Günlük yaptırımın sınırları
Section titled “4.2 Günlük yaptırımın sınırları”- Eğitim, iletişim, güvenlik veya aileyle gerekli iletişim için gereken ekran kullanımı kısıtlanmaz.
- Yaptırım en fazla bir gün uygulanır.
- Ertesi gün yeni bir başlangıç yapılır; eski puan çocuğun önüne tekrar tekrar getirilmez.
- Yaptırım, ibadeti zorla yaptırma, Kur’an’ı ceza aracı yapma veya çocuğu utandırma şeklinde uygulanmaz.
- Düşük puanın nedeni hastalık veya geçerli bir özel durumsa yaptırım uygulanmaz.
4.3 Günlük konuşma örneği
Section titled “4.3 Günlük konuşma örneği”“Bugün 4 puan aldın. Bu, başarısız olduğun anlamına gelmez; bugün hedefin altında kaldığını gösterir. Yarın bunu kolaylaştırmak için tek bir küçük adım seçelim.”
5. Haftalık değerlendirme ve yaptırım planı
Section titled “5. Haftalık değerlendirme ve yaptırım planı”| Haftalık puan | Seviye | Ödül / yaptırım |
|---|---|---|
| 80–96 | Mükemmel | Çocuk, önceden belirlenmiş ödül listesinden bir seçenek seçer |
| 65–79 | Çok iyi | Haftalık ödül listesinden bir seçenek |
| 50–64 | Minimum hedef tamamlandı | Küçük ödül veya ailece özel zaman |
| 35–49 | Hedefin altında | Ödül verilmez; bir sonraki hafta 20 dakikalık destekli telafi planı yapılır; isteğe bağlı hafta sonu ekranı en fazla 60 dakika azaltılır |
| 0–34 | Çok düşük | Ödül verilmez; hafta sonu isteğe bağlı ekran kullanımı bir günle sınırlandırılır; 20 dakikalık aile değerlendirmesi ve tek bir gelecek hafta hedefi belirlenir |
Haftalık değerlendirme toplantısı
Section titled “Haftalık değerlendirme toplantısı”Toplantı en fazla 10–20 dakika sürer ve şu sırayla yapılır:
- Önce çocuğun iyi yaptığı bir şey söylenir.
- Puan tablosu birlikte kontrol edilir.
- Düşüşün nedeni sorulur: zaman yönetimi, unutma, zorluk, sağlık, motivasyon veya başka bir durum.
- Gelecek hafta için yalnızca bir veya iki somut hedef seçilir.
- Yaptırım varsa süresi ve bitişi açıkça belirtilir.
Haftalık yaptırımın sınırları
Section titled “Haftalık yaptırımın sınırları”- Hafta sonu ekran sınırı en fazla bir hafta sonu uygulanır.
- Yaptırım çocuğun temel dinlenme, uyku, oyun, eğitim ve aileyle ilişki ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
- Aynı hafta günlük yaptırım uygulanmışsa haftalık yaptırım otomatik olarak ağırlaştırılmaz.
- Çocuğun puanı düşmüşse ebeveyn desteği de artırılır; yalnızca yaptırım artırılmaz.
6. Aylık değerlendirme ve yaptırım planı
Section titled “6. Aylık değerlendirme ve yaptırım planı”| 4 haftalık ay puanı | Seviye | Ödül / yaptırım |
|---|---|---|
| 350–434 | Mükemmel | Büyük aylık ödül: sinema, bowling, gezi veya birlikte seçilen etkinlik |
| 280–349 | Çok iyi | Aylık ödül listesinden bir seçenek |
| 220–279 | İyi | Küçük aylık ödül: kitap, dışarıda yemek veya aile etkinliği |
| 200–219 | Minimum hedef | Ödül zorunlu değildir; olumlu geri bildirim ve küçük kutlama yapılır |
| 150–199 | Hedefin altında | Aylık ödül verilmez; 20 dakikalık aile toplantısı ve sonraki ay için destek planı yapılır; ilk hafta isteğe bağlı ekran süresi günlük en fazla 15 dakika azaltılabilir |
| 0–149 | Çok düşük | Aylık ödül verilmez; ilk iki hafta için günlük rutin yeniden planlanır; isteğe bağlı ekran süresi günlük en fazla 30 dakika azaltılabilir; ebeveyn-çocuk birlikte telafi planı hazırlar |
Aylık yaptırımın sınırları
Section titled “Aylık yaptırımın sınırları”- Aylık yaptırım en fazla iki hafta sürer.
- “Sonraki ayın tamamında ekran yok” gibi uzun ve katı yasaklar uygulanmaz.
- Aylık düşük puan, çocuğun kişiliğine veya zekâsına bağlanmaz.
- Bir sonraki ay yeni bir puan dönemi başlar; önceki ayın sonucu sürekli gündeme getirilmez.
- Aylık yaptırım ile haftalık yaptırım aynı anda uygulanacaksa yalnızca daha yüksek seviyedeki yaptırım seçilir.
7. Yıllık değerlendirme ve sonuçlar
Section titled “7. Yıllık değerlendirme ve sonuçlar”Yıllık minimum hedef 2.400 puandır. Yıllık ödül, yalnızca toplam puana değil, çocuğun yıl içindeki gelişimine de bakılarak belirlenir.
| Yıllık puan | Seviye | Sonuç |
|---|---|---|
| 4.000 ve üzeri | Altın | Ailece kararlaştırılan büyük yıl sonu ödülü |
| 3.000–3.999 | Gümüş | Orta düzey ödül: özel gezi, seçilen aksesuar, büyük oyuncak veya benzeri |
| 2.400–2.999 | Bronz | Küçük ödül + ailece kutlama |
| 2.400 altı | Gelişim yılı | Yıllık büyük ödül verilmez; sertifika, takdir konuşması ve gelecek yıl için yeni plan yapılır |
Yıllık sonuç ilkesi
Section titled “Yıllık sonuç ilkesi”Yıllık hedef tutmadığında uzun süreli ekran yasağı, harçlık kesintisi veya çocuğu küçük düşüren bir uygulama yapılmaz. Yıllık sonuç bir değerlendirme ve yeni başlangıç fırsatıdır.
8. Telafi sistemi
Section titled “8. Telafi sistemi”Telafi hakkı
Section titled “Telafi hakkı”- Günlük hedef tutmadığında telafi ertesi gün yapılabilir.
- Telafi, eksik puanın en fazla yarısını geri kazandırır.
- Haftalık maksimum olan 96 puan aşılmaz.
- Telafi en fazla 48 saat içinde yapılır.
- Aynı anda en fazla iki telafi görevi biriktirilebilir.
Telafi örnekleri
Section titled “Telafi örnekleri”| Durum | Uygun telafi |
|---|---|
| Kur’an okuma aksadı | Ertesi gün 10 dakika planlı okuma veya birlikte okuma |
| Mini kontrol düşük geldi | Yanlış yapılan konuyu tekrar edip kısa sözlü kontrol |
| Kitap görevi tamamlanmadı | Hikâyeyi tamamlayıp 3 cümleyle anlatma veya resimleme |
| Zaman yönetimi sorunu oldu | Ertesi gün için görünür bir günlük plan hazırlama |
Telafi, çocuğu cezalandırmak için ibadet veya Kur’an’ı kullanmak değildir. Amaç kaçırılan alışkanlığı anlamak, kolaylaştırmak ve yeniden düzene sokmaktır.
9. Muafiyet ve özel durumlar
Section titled “9. Muafiyet ve özel durumlar”Aşağıdaki durumlarda çocuk M - Muaf veya U - Uygulanmadı koduyla işaretlenebilir:
- Hastalık veya sağlık sorunu
- Seyahat veya ailevi zorunluluk
- Yoğun sınav haftası
- Ebeveynin veya çocuğun kontrolü dışındaki makul bir engel
- Sistemin henüz çocuğa uygun olmadığı özel gelişimsel durumlar
Muafiyet kuralları
Section titled “Muafiyet kuralları”- Muaf günler sıfır puan olarak yazılmaz.
- Muaf günlerde günlük yaptırım uygulanmaz.
- Geçerli maksimum puan yeniden hesaplanır.
- Muafiyet, çocuğun cezadan kaçması için değil, adil değerlendirme için kullanılır.
- Ayda bir “af hakkı” yerine, gerçek nedeni olan durumlarda makul muafiyet kullanılması tercih edilir.
Kullanılacak kodlar
Section titled “Kullanılacak kodlar”- ✓: Tamamlandı
- –: Yapılmadı
- M: Muaf
- U: O hafta uygulanmadı
- T: Telafi yapıldı
10. Ödül listesi
Section titled “10. Ödül listesi”Ödüller baştan belirlenir ve çocuk mümkün olduğunca seçeneklerden birini seçer.
Küçük ödüller
Section titled “Küçük ödüller”- Aile oyunu seçme
- Akşam yemeğini seçme
- 15 dakika ekstra isteğe bağlı ekran süresi
- Birlikte parka veya yürüyüşe gitme
- Birlikte kitap okuma
Orta ödüller
Section titled “Orta ödüller”- Kitap veya kırtasiye seçme
- Ailece dışarıda yemek
- Hafta sonu etkinliğini seçme
- Birlikte özel bir gezi
- Aileyle özel zaman planlama
Büyük ödüller
Section titled “Büyük ödüller”- Sinema veya bowling
- Tema parkı veya günübirlik gezi
- Çocuğun yıl başında seçtiği büyük hedef
- Ailece düzenlenen özel kutlama
Ödül, temel ihtiyaç veya ebeveyn sevgisi değildir. Yemek, sağlık, uyku, eğitim ve aile ilgisi ödül ya da yaptırım olarak kullanılmaz.
11. Haftalık takip tablosu
Section titled “11. Haftalık takip tablosu”Günlük puan takibi
Section titled “Günlük puan takibi”| Gün | Sabah | Öğle | İkindi | Akşam | Yatsı | Kur’an /3 | Günlük toplam /8 | Kod / not |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Pazartesi | ☐ | ☐ | ☐ | ☐ | ☐ | /3 | /8 | |
| Salı | ☐ | ☐ | ☐ | ☐ | ☐ | /3 | /8 | |
| Çarşamba | ☐ | ☐ | ☐ | ☐ | ☐ | /3 | /8 | |
| Perşembe | ☐ | ☐ | ☐ | ☐ | ☐ | /3 | /8 | |
| Cuma | ☐ | ☐ | ☐ | ☐ | ☐ | /3 | /8 | |
| Cumartesi | ☐ | ☐ | ☐ | ☐ | ☐ | /3 | /8 | |
| Pazar | ☐ | ☐ | ☐ | ☐ | ☐ | /3 | /8 | |
| Toplam | /56 |
Haftalık ek puanlar
Section titled “Haftalık ek puanlar”| Ek faaliyet | Kazanılan | Maksimum |
|---|---|---|
| Günlük puanlar | 56 | |
| Ezber | 15 | |
| Mini kontrol | 10 | |
| Kitap | 10 | |
| Aile etkinliği | 5 | |
| Hafta toplamı | 96 | |
| Geçerli maksimum | ||
| Başarı yüzdesi | ||
| Gelecek haftanın tek hedefi |
Haftalık değerlendirme notları
Section titled “Haftalık değerlendirme notları”- Bu hafta iyi giden şey:
- Zorlanılan şey:
- Çocuğun önerisi:
- Ebeveynin desteği:
- Gelecek haftanın tek hedefi:
12. Aylık özet tablosu
Section titled “12. Aylık özet tablosu”| Hafta | Puan | Hedef 50 | Durum | Kısa not |
|---|---|---|---|---|
| 1. hafta | /96 | ✓ / ✗ | ||
| 2. hafta | /96 | ✓ / ✗ | ||
| 3. hafta | /96 | ✓ / ✗ | ||
| 4. hafta | /96 | ✓ / ✗ | ||
| Ay sonu sınav bonusu | /50 | |||
| Aylık toplam | /434 | Minimum 200 |
Aylık değerlendirme
Section titled “Aylık değerlendirme”- Bu ayki en güçlü alışkanlık:
- En çok zorlanılan alan:
- Uygulanan yaptırım varsa nedeni:
- Gelecek ayın tek ana hedefi:
- Ebeveynin sağlayacağı destek:
13. Uygulama rutini
Section titled “13. Uygulama rutini”Her akşam — 2 dakika
Section titled “Her akşam — 2 dakika”- Çocukla birlikte işaretleme yapılır.
- Günlük toplam yazılır.
- Gerekirse ertesi günün küçük planı belirlenir.
- Gün puanından bağımsız olarak olumlu bir cümle söylenir.
Her hafta sonu — 10–20 dakika
Section titled “Her hafta sonu — 10–20 dakika”- Haftalık toplam hesaplanır.
- Ek puanlar birlikte kontrol edilir.
- Ödül veya sonuç uygulanır.
- Gelecek haftanın tek hedefi seçilir.
Ay sonunda — 20 dakika
Section titled “Ay sonunda — 20 dakika”- Dört haftanın toplamı hesaplanır.
- Aylık bonus eklenir.
- Ödül veya yaptırım uygulanır.
- Sistemde çocuğu gereksiz zorlayan bir alan varsa revize edilir.
Üç ayda bir — sistem kontrolü
Section titled “Üç ayda bir — sistem kontrolü”Aile şu soruları birlikte değerlendirir:
- Hedefler çocuğun kapasitesine uygun mu?
- Puanlar çocuğu motive ediyor mu, yoksa kaygılandırıyor mu?
- Yaptırımlar kısa ve etkili mi?
- Çocuk kendi hedefini belirleyebiliyor mu?
- Hangi görevler sadeleştirilmeli?
14. Hazır karar özeti
Section titled “14. Hazır karar özeti”- Günlük minimum: 5 puan
- Günlük 3–4 puan: 10 dakika telafi planı + en fazla 15 dakika isteğe bağlı ekran azaltma
- Günlük 0–2 puan: bir günlük isteğe bağlı ekran sınırı + destekli plan
- Haftalık minimum: 50 puan
- Haftalık 35–49: ödül yok + destekli telafi planı + sınırlı hafta sonu ekran azaltımı
- Haftalık 0–34: ödül yok + bir günlük hafta sonu ekran sınırı + aile değerlendirmesi
- 4 haftalık aylık minimum: 200 puan
- Aylık 150–199: ödül yok + aile toplantısı + ilk hafta sınırlı destek planı
- Aylık 0–149: ödül yok + en fazla iki haftalık yapılandırılmış destek planı
- Yıllık minimum: 2.400 puan
- Yıllık hedefin altında: büyük ödül yok; ceza yerine gelişim planı ve yeni başlangıç
Son kontrol: Yaptırım uygulandıktan sonra konu kapanır. Çocuğa “sen tembelsin”, “başarısızsın” veya “bizi hayal kırıklığına uğrattın” gibi kişiliğine yönelik ifadeler kullanılmaz. Değerlendirilen şey çocuğun karakteri değil, o dönemdeki alışkanlık takibidir.
Kaynak: İnancın Gölgesinde (M. F. Gülen, Nil Yayınları) · Öğretmenin Not Defteri 1-2-3 (V. Vakkasoğlu, Cihan Yayınları) · okumazamani.de. Ders özetleri, etkinlikler, sınavlar ve ödül-ceza sistemi bu program için özgün olarak yazılmıştır.